Gorllewin Cymru

Datblygu LENs cyntaf Cymru

Mae Gorllewin Cymru (sy’n cynnwys Sir Benfro, Ceredigion, a Sir Gaerfyrddin) yn bwerdy amaethyddiaeth Cymru. Diolch i lawiad uchel y rhanbarth a’r ardaloedd arfordirol mwyn, mae’n unigryw o addas ar gyfer cynhyrchu llaeth a chig eidion a chnydau arbenigol fel Tatws Cynnar Sir Benfro.

Ar yr un pryd, mae Gorllewin Cymru yn gartref i rai o’r tirweddau mwyaf arwyddocaol yn ecolegol yng Nghymru: mae Cleddau, Teifi, a Thywi wedi’u dynodi’n Ardaloedd Cadwraeth Arbennig (ACA). Mae Cleddau yn benodol yn safle allweddol ar gyfer eogiaid yr Iwerydd, lamprai’r môr, a dyfrgwn; mae ei gwelyau graean a’i morfeydd heli yn cynnal fflora dyfrol prin a bywyd gwyllt amrywiol sy’n ei gwneud yn ffocws hollbwysig ar gyfer ymchwil ecolegol a rheoli maetholion yn llym.

Lansiwyd cynllun peilot LENs yn Sir Benfro yn 2025, wedi’i ariannu gan Puffin Produce a Pembrokeshire Creamery, gyda chyllid hadau ychwanegol gan Dŵr Cymru. Yn dilyn cynllun peilot llwyddiannus, lansiwyd LENs yn swyddogol yng Nghymru yn 2026 ar draws cymysgedd o ffermydd llaeth a thatws, gydag ymrwymiad ariannu gan Puffin Produce a Pembrokeshire Creamery.

Mae LENs Gorllewin Cymru yn dwyn ynghyd rhandaliad lleol sydd ag anghenion masnachol amrywiol yn y dirwedd a fyddai’n anodd eu cyflawni ar eu pen eu hunain. Trwy gyllid cydweithredol a phartneriaethau â ffermwyr, mae LENs Cymru yn gweithredu mesurau ar ffermydd i leihau carbon a nitrogen, gwella iechyd pridd ac ansawdd dŵr, a hybu bioamrywiaeth wrth flaenoriaethu lles ffermwyr.

Mae model LEN yn blaenoriaethu hyblygrwydd, ymreolaeth ffermwyr, ac atebion sy’n canolbwyntio ar weithredu, gan ei wneud mewn sefyllfa unigryw i fynd i’r afael â rhai o’r materion amgylcheddol mwyaf dybryd sy’n wynebu cymunedau a busnesau Cymru – yn enwedig y gofyniad niwtraliaeth maetholion ar gyfer datblygiadau yn ardal dalgylch Cleddau.

Yn y tymor hir, nod LENs yw gweithio gyda mwy o ffermwyr ledled Cymru, gan weithredu mesurau ymarferol i wneud tirwedd Cymru yn wydn ac yn gynhyrchiol wrth fod o fudd i’r amgylchedd a chodi calon cymunedau lleol.